Ngôn ngữ Anh: Chọn từ nào dịch bây giờ ?

NGÓ VẬY KHÔNG PHẢI VẬY & NGÓ VẬY PHẢI VẬY
Nguyễn Phước Vĩnh Cố, Nguyễn Xuân Vĩnh, & Dương Quang Trung

- INFLAMMABLE (BRITISH) - FLAMMABLE (AMERICAN)
Hai từ này có cùng nghĩa là ‘dễ cháy’ (materials, chemicals, gases that are inflammable will start burning very easily and quickly, so they can be dangerous) dù nhìn vào chúng có vẻ như phản nghĩa (opposite meaning). Tuy nhiên, ‘inflammable’ là tiếng Anh của người Anh, là từ phái sinh của ‘inflame s.e/sth with sth’ có nghĩa là ‘gây cho ai/cái gì trở nên giận dữ’và từ ‘flammable’ là tiếng Anh của người Mỹ. Xin xem một số thí dụ:
- Petroleum - highly inflammable.
- A sign on the container said: Danger Flammable Liquid.
- These armchairs are made from inflammable material, and are therefore dangerous.
Tuy nhiên, ở tiếng Anh của người Anh thì ‘flammable’ là một thuật ngữ kỹ thuật/chuyên ngành có nghĩa ‘có thể bị bốc cháy’ (able or likely to burn very easily and possibly dangerous) như ở ví dụ: ‘The transportation of flammable substances is carefully regulated.
Dù có cùng nghĩa nhưng do âm tiết đầu dễ nhầm với tiền tố phủ định ‘in’ như trong từ ‘incomplete’, ‘inaccurate’… nên việc dùng ‘flammable’ được ưa thích hơn.

INFLAMMABLE - FLAMMABLE vs NON-FLAMMBLE
Trái lại trái nghĩa của ‘flammable’ hay ‘inflammable’ lại là ‘non-flammable’ (quần áo,vải vóc…): không dễ bắt lửa’. Xin xem ví dụ:
- These materials are non-flammable.

INVALUABLE - VALUABLE
Cặp ‘invaluable’- ‘valuable’ được xem là đồng nghĩa (nearly synonyms) cho dù ta cũng dễ nhầm ‘in’ trong ‘invaluable’ là một tiền tố phủ định (negative prefix). Tuy nhiên, ‘valuable’ thường được dùng với các từ/sự vật có giá trị tiền bạc thì ‘invaluable’ lại được dùng với từ/sự vật có giá trị mà không đo lường được bằng tiền bạc. Xin xem các ví dụ sau:
- Please leave valuable items in the hotel safe.
- Don’t lose this ring - it’s valuable.
- This book has been invaluable as a source of teaching materials.
- He has made invaluable contribution to the company.

INVALUABLE - VALUABLE vs VALUELESS
Từ trái nghĩa (antonym) của cặp từ trên là ‘valueless’ (không có giá trị (gì cả). Xin xem ví dụ:
- This jewellery is valualess, it is made of glass and ordinary metals.

HABITABLE - INHABITABLE
Cũng như các cặp ‘flammable-inflammable’, ‘valuable’-invaluable’ thì cặp ‘habitable’-‘inhabitable’ cũng được xem như đồng nghĩa dù nhìn vào ta cứ tưởng từ ‘inhabitable’ là từ trái nghĩa của ‘habitable’. Tuy nhiên chúng đều mang nét nghĩa ‘có thể để ở’ (suitable for people to live in; able to be lived in) như trong hai ví dụ sau:
- The house should be habitable by the new year.
- Are those islands inhabitable?

HABITABLE - INHABITABLE vs UNINHABITABLE
Từ trái nghĩa của cặp từ trên lại là ‘uninhabitable’không thể để ở (not suitable for people to live in). Xin xem hai ví dụ:
- The moon is uninhabitable.
- The whole building is infested with cockcroaches, it is uninhabitable.

FAMOUS vs NOTORIOUS - INFAMOUS
Phần cuối xin giới thiệu hai từ đều có nghĩa là ‘nổi tiếng’ nhưng từ ‘famous’ là ‘có tiếng tốt’ (well-known) và ‘notorious’ lại có nghĩa ‘có tiếng xấu’ (famous because of sth bad) và trong trường hợp này nó đồng nghĩa với ‘infamous’. Xin xem một số ví dụ:
- Virginia is famous as the birthplace of American presidents.
- English soccer fans are notorious for their drunkenness.
- A general who is infamous for his brutality.
Đà thành, 30/10/16
nguyễn phước vĩnh cố
nguyễn xuân vĩnh
dương quang trung